Lời giới thiệu

Cuốn sách “Hà Nội: tiểu sử một đô thị” của tác giả William Stewart Logan có tên nguyên bản “Hanoi: biography of a city”. Tác giả W.S.Logan sinh năm 1942, là giáo sư tiến sĩ giảng dạy tại Đại học New South Wales, Sidney, Australia, chủ tịch Quỹ Di sản và quy hoạch của UNESCO. Ông là một chuyên gia có kinh nghiệm về lịch sử kiến trúc, quy hoạch đô thị và bảo tồn đô thị, đã viết nhiều tác phẩm về những vấn đề kể trên, đặc biệt là đối với các đô thị ở các nước đang phát triển châu Á.

Ông có nhiều cơ duyên với thủ đô Hà Nội. Là chuyên viên làm việc cho các cơ quan tài trợ văn hóa của tổ chức UNESCO và Quỹ Viện trợ Ôxtrâylia, tham gia nhiều dự án quy hoạch, phát triển và bảo tồn ở Hà Nội, có nhiều dịp đi khảo sát, nghiên cứu và thăm thú Hà Nội và Việt Nam (có những lần đem theo cả gia đình), ông tự nhận mình là một con người muốn “hiểu và yêu Hà Nội”. Chính với sự hiểu biết và tình yêu đó, trong suốt thập kỷ cuối cùng của thế kỷ trước, ông đã miệt mài tiếp cận và nghiên cứu các nguồn tư liệu thư tịch và thực địa, “lục tung” các thư viện, lưu trữ ở Sidney, Melbourne (Úc), Hà Nội, Paris, Aix.en.Provence (Pháp), gặp gỡ trao đổi với nhiều học giả Pháp, Nga, Việt Nam, đặc biệt là giới kiến trúc và quy hoạch đô thị. Kết quả là một cuốn sách dày dặn về thông tin và suy nghĩ đã được viết và xuất bản năm 2000. 

Từ đó đến nay, Hà Nội cũng đã có nhiều thay đổi. Tuy nhiên, những ý kiến luận giải và nhất là những vấn đề đặt ra thì vẫn còn nóng hổi. Đó là làm thế nào để giải được đúng nhất và hay nhất một phương trình văn hóa đặt ra cho Thủ đô Hà Nội, mà những ẩn số chính là lợi ích phát triển và giá trị bảo tồn vốn có tương quan với nhau; làm thế nào để cân bằng hợp lý giữa những chiều kích kinh tế - kỹ thuật và văn hóa - nhân văn, trong đó điểm xuất phát cũng là đích cuối cùng không phải là những con số, mà chính là những con người. 

Như tiêu đề của cuốn sách, công trình đúng là "tiểu sử" một đô thị, có điều là một tiểu sử khá chi tiết và trải đều suốt một thiên niên kỷ. Dư luận quốc tế đã đánh giá đây là "cuốn sách đầu tiên vạch ra lịch sử của kết cấu một đô thị từ nguồn gốc của nó cách đây một ngàn năm trước" (Google books). Dựa vào cơ sở tư liệu phong phú nhiều nguồn, tỉ mỉ và có chọn lọc, khảo chứng, tác giả W.S. Logan đã phục dựng lại một cách thuyết phục quá trình của Thăng Long - Hà Nội ngàn năm tuổi, qua diện mạo vật chất bên ngoài, cũng như cái cốt lõi tâm thức bên trong, trên một nền tảng lịch sử với những tác nhân chính trị - văn hóa ngoại sinh và nội sinh, một thành phố với đầy những cảnh quan và huyền thoại quyến rũ và cũng mang trong nó nhiều tương phản, nghịch lý đáng suy ngẫm.

Tác giả một nhà khoa học nước ngoài, nghiêm túc và nhiệt tình, có một cái nhìn của một người "quan sát từ bên ngoài". Có lẽ vì thế mà những cái nhìn của ông có thể sắc sảo sáng tỏ hơn chúng ta, cũng có thể có chỗ chưa thật thấu đáo hoặc hoàn toàn trùng hợp với quan điểm của người trong nước. Chúng ta nên nhìn nhận và coi điều đó là chuyện bình thường, với một tầm nhìn thoáng rộng khi đọc những trang sách. Vả chăng, văn hóa về bản chất cũng tựa giống như một chiếc dù, muốn bay cao bay xa, tất cần phải mở rộng. Và cũng chính vì khoa học, văn hóa phải luôn luôn mở để đón những ngọn gió mới, nên những thông tin, luận điểm nêu lên trong cuốn sách đều có thể thảo luận, bàn cãi, như chính điều mong muốn của người viết sách.

Với tất cả lòng trân trọng đối với một cuốn sách chắc sẽ đem lại nhiều điều bổ ích và lý thú.