Có những cuốn tiểu thuyết khiến người đọc nhớ đến bởi một câu chuyện đặc biệt. Nhưng cũng có những tác phẩm khiến ta không thể quên bởi chúng đưa ta đi sâu vào một nơi vốn rất khó nhìn thấy: thế giới bên trong tâm trí con người.

Đói (Sult, 1890) của Knut Hamsun là một tác phẩm như thế.

Xuất bản lần đầu năm 1890, Đói gần như ngay lập tức gây chấn động đời sống văn học Bắc Âu. Cốt truyện thoạt nhìn vô cùng đơn giản: một nhà văn trẻ vô danh sống tại Kristiania (tên gọi cũ của Oslo), không tiền bạc, không công việc ổn định, lang thang trên những con phố trong cơn đói triền miên và cố gắng viết để tìm kiếm một lối thoát cho cuộc đời.

Nhưng cái đói trong Đói không chỉ là cái đói của thể xác.

Đó còn là cơn đói của một con người khao khát được sống, được sáng tạo, được khẳng định giá trị của mình – trong khi hiện thực liên tục đẩy anh đến sự tuyệt vọng, cô độc và bất ổn.

Điều làm nên sự đặc biệt của tác phẩm nằm ở cách Knut Hamsun không chỉ kể lại những gì nhân vật làm, mà đưa người đọc đi thẳng vào dòng ý thức của nhân vật. Những suy nghĩ rời rạc, những cơn hưng phấn bất chợt, tuyệt vọng, ảo giác do đói khát và cả những hành động tưởng như phi lý… lần lượt hiện ra với một mức độ trực tiếp và mãnh liệt hiếm thấy trong văn học đương thời.

Văn học, theo quan niệm của Hamsun, không chỉ cần khám phá con người đang làm gì, mà còn phải tìm hiểu họ đang nghĩ gì, cảm thấy gì và vì sao đôi khi lại hành động trái ngược với chính lý trí của mình.

Chính từ quan niệm ấy, Hamsun đã tạo nên một kiểu nhân vật rất khác: những con người cô độc, sống bên lề xã hội, mang trong mình những khát vọng mãnh liệt nhưng khó hòa nhập với đời sống. Điều hấp dẫn không nằm ở những chiến công lớn lao, mà ở những xung đột tinh thần, biến động tâm lý và cuộc kiếm tìm ý nghĩa của sự tồn tại.

Sau này, Hamsun trở thành một trong những tên tuổi quan trọng của văn học châu Âu và được trao Giải Nobel Văn chương năm 1920. Nhưng nếu cần tìm một tác phẩm đặt nền móng cho vị trí đặc biệt của ông trong lịch sử văn học hiện đại, thì Đói chính là một lựa chọn tiêu biểu.

Một cuốn sách về cái đói, nhưng sâu xa hơn là câu chuyện về cô độc, khát vọng, phẩm giá và cuộc vật lộn của con người với chính tâm trí mình.